Cập nhật: 01:12 GMT + 7, Chủ nhật ngày 17/12/2017
Có thể bạn chưa biết?
Nậm Nơn – Dòng sông quyến thuộc
(21/11/2017)

Dòng sông Nậm Nơn bắt nguồn từ Hủa Phăn, Lào chảy vào địa phận Việt Nam ở xã Keng Đu, huyện Kỳ Sơn, Nghệ An và qua 7 xã của huyện Tương Dương đến Cửa Rào hợp lưu với nhánh Nậm Mộ đổ vào sông Lam. Con sông như phận người, đời sống của bà con ở đây gắn bó với dòng sông dữ đồng nghĩa với cuộc sống luôn phải dè chừng, cẩn trọng, nhất là thời điểm mùa lũ dâng gần cuối năm.

 

Người dân đánh cá bên dòng Nậm Nơn. Ảnh: Trương Thúy Hằng

Mùa nước dâng

Người Khơ Mú ở đầu nguồn sông Nậm Nơn có câu hát: “Ai ơi, ngược dòng Nậm Nơn trăm thác nghìn ghềnh, có đi một chuyến mới biết đời sống tày mấy gang”. Năm nay, thời tiết đột biến với lượng mưa nhiều, sông suối nước dâng cao. Đồn Biên phòng Mỹ Lý có doanh trại kiểu cũ chưa xây dựng lại, mặt trước hướng ra con sông Nậm Nơn. Đứng ở trên đồn nhìn xuống, nước dòng sông đỏ ngầu cuồn cuộn chảy qua cổng đồn. Trước đây, cán bộ, chiến sĩ Biên phòng mỗi lần tuần tra phải đi đường sông bằng thuyền gắn máy, giờ con đường bộ dễ đi hơn nhưng cũng như bà con người Thái, Khơ Mú ở nơi này, mỗi sáng tỉnh dậy đã nhìn thấy nước chảy, cuộc sống gắn bó với dòng sông, vui buồn gì cũng dựa vào dòng sông mà khuây khỏa.

 Chúng tôi vừa đặt chân đến đơn vị, Trung tá Nguyễn Ngọc Tú, Chính trị viên Đồn Biên phòng Mỹ Lý chưa kịp tiếp chuyện với khách, đã phải phân công cán bộ, chiến sĩ hành quân vào bản Xằng Trên vì có tin báo phía đầu nguồn sông Nậm Nơn mưa to. Nếu chiều nay tiếp tục mưa và lượng nước uy hiếp tứ phía thì có thể một công trình thủy điện ở địa phận Lào sẽ phải xả lũ. Bà con các bản biên giới ở 2 xã do đồn Biên phòng quản lý là Bắc Lý và Mỹ Lý sinh sống bám thấp và sát con sông Nậm Nơn. Trước đây vài năm đã có mùa lũ dâng cao cuốn trôi cả nhà cửa, nên về mặt tâm lý nghe nói có nguy cơ nước dâng lên thì chính quyền xã và các lực lượng tại chỗ thường trực phòng chống thiên tai đều lo lắng không yên.

Trái ngược với nỗi lo lắng của các lực lượng chức năng, diễn ra trước mắt chúng tôi là cảnh yên ả thanh bình của một bản người Thái đẹp như tranh bên dòng sông. Mưa nắng xen kẽ làm cầu vồng rực lên ở một góc rừng. Đi bộ tắt qua một triền dốc đứng để tìm kiếm những hộ dân đang di tản tránh lũ, chúng tôi bất ngờ gặp một đám tang bên sông. Những người đưa tang vừa làm thủ tục hạ huyệt bên kia cánh rừng.

Theo phong tục của người Thái, họ không mang theo đồ ăn từ đám tang về nhà. Vì vậy, cả trăm người ngồi bên sông, ngay chỗ lổn nhổn đá mấp mé nước để cùng nhau ăn nốt bữa ăn cuối cùng, chia tay người nằm xuống. Tôi hỏi mấy người phụ nữ đang chia cơm nắm cho các phu huyệt: “Mọi người không sợ lũ đến bất ngờ sao?”.

Người phụ nữ quấn khăn sát xuống đôi mắt buồn bã trả lời, lũ đến thì phải chạy thôi. Hết bữa cơm này là ai về nhà nấy rồi. Người vừa chết còn trẻ, mắc bệnh sốt rét rừng, kiệt quệ không qua khỏi. Người vợ góa không ăn gì, chỉ ngồi nhìn dòng nước ngàu đỏ đang trôi. Mấy người đàn ông chỉ tay sang bên kia sông, chỗ mà họ mai táng người chết. Với những người dân này, dòng sông là nguồn sinh diệt, là lằn ranh chia cắt đôi bờ. Ở bên này làng bản san sát, tựa lưng nhau. Bên kia sông chỉ có rừng rậm, là nghĩa địa tự nhiên, bình thường không ai bén mảng tới, cũng không chặt phá cây rừng ở khu vực đó.

Chủ tịch UBND xã Mỹ Lý Lô Văn Liệu cả ngày không rời vị trí trung tâm bản Xằng Trên. Xung quanh anh Công an địa phương, BĐBP và cán bộ xã cùng lo lắng nhìn ra dòng sông. Một vài bà mế già lội ra sông lấy nước. Phụ nữ trong nhà vác củi vào bếp, trẻ con thì chơi đùa. Các cô gái trẻ có vẻ vui mừng khi trong bản có nhiều người lạ, không khí náo nhiệt. Các cô lấy nước từ lòng sông về gội đầu rồi đứng hong tóc cho khô.

Chỉ có cánh đàn ông thì buộc phải nghe theo mệnh lệnh của lực lượng chức năng: Những căn nhà quá gần sông phải tiến hành di dời lên cao. Họ lấy xe máy chằng buộc đồ dùng vật dụng trong nhà để mang đi gửi, đàm phán chỗ ở với những nhà người thân quen, phòng khi đêm nay nước lớn sẽ đổ về tràn qua, cuốn luôn ngôi nhà của họ.

Sông chẳng cạn nguồn

Chủ tịch xã Lô Văn Liệu cho biết, dù nước lớn có về hay không, vì an toàn của người dân trong bản, phải kiên quyết di dời những gia đình có nhà ở quá gần mép sông. Khi chúng tôi ngồi bên nhau, cùng trò chuyện để tìm hiểu về nơi này, những gia đình cạnh đó tiếp tục chất đồ lên thuyền độc mộc để dời đi. Cảnh nồi niêu xoong chảo, chăn màn chất lên di tản ở bên sông luôn là cảnh làm gợi lên sự ly biệt, tan tác. Vẻ buồn lòng hiện lên nét mặt. Họ chưa biết rằng, việc xả lũ đã không xảy ra vì chiều hôm đó, mưa không còn trút xuống đầu nguồn sông Nậm Nơn.

Một may mắn cho tất cả những người dân sinh sống dọc con sông, cũng như chúng tôi – những người chứng kiến thêm một cuộc biến động thường ngày của dòng sông và con người. Tối muộn, mấy thanh niên bản còn mang lưới ra đánh cá. Họ tung những vó lưới chì, tiếng cả chùm dây chì lưới quật xuống lòng sông dội vào vách đá hoang vu nghe như tiếng thét của đại ngàn. Ngày mai, cuộc sống lại trở lại bình thường.

Một cán bộ công an viên của xã nói với chúng tôi, thời điểm này trở về trước, các bản Nhọt Lợt, Piêng Vai, Phà Chiếng của xã Mỹ Lý đều có người dân di cư tự do sang Lào. Nhưng người Thái và người Khơ Mú mặc dù cũng có mối quan hệ thân tộc với những người ở bên kia biên giới, nhưng họ không có ý muốn di cư tự do. Họ luôn canh cánh những buồn vui với con sông, nhưng ý thức gắn bó với nơi cư trú rất rõ ràng. Cứ vài năm nước lại một lần dâng cao rất nguy hiểm và từ bây giờ tới tương lai, những gia đình ở ngang với mực nước dâng trở xuống có thể phải có kế hoạch di dời vĩnh viễn.

Trên thực tế, họ không thể rời xa nước, cứ lên cao rồi mọi thói quen sinh hoạt lại dần dần bám xuống dòng sông. Đàn ông trong bản thì đánh cá, lấy sản vật từ rừng, đi lại thăm thân, đều dựa vào dòng sông. Ở trên sông mùa cạn trơ cả đáy có thể lội qua được, đi thuyền tới phải tắt máy khênh thuyền qua, nhưng mùa lũ, dòng nước rất hung dữ có thể cuốn phăng cả thuyền với người. Đã nhiều thế hệ chống chọi với khó nhọc mà chả ai bỏ đi đâu. Nước sinh hoạt cũng từ con sông này nên mọi ý thức tâm linh, sinh khí của cả cộng đồng do dòng sông định đoạt.

Nguồn: bienphong.com.vn

Đại Nam Nhất Thống toàn đồ
Bản đồ Việt Nam thời Nguyễn vẽ khoảng năm 1838, đã vẽ "Hoàng Sa", "Vạn lý Trường Sa" thuộc lãnh thổ Việt Nam, phía ngoài các đảo ven bờ miền Trung Việt Nam.
Ngày 7/6, Đại sứ quán Việt Nam tại Thái Lan đã tổ chức buổi gặp mặt với chủ đề “Người Việt Nam đang sống, làm việc, học tập tại Thái Lan hướng về quê hương,...
Vấn đề bình đẳng về chủ quyền giữa các quốc gia đóng vai trò rất quan trọng trong việc thiết lập, xây dựng cũng như duy trì một trật tự quốc tế trong quan...
Dòng sông Nậm Nơn bắt nguồn từ Hủa Phăn, Lào chảy vào địa phận Việt Nam ở xã Keng Đu, huyện Kỳ Sơn, Nghệ An và qua 7 xã của huyện Tương Dương đến Cửa Rào...
Ngày 7/10, tại khu vực thác Bản Giốc, xã Đàm Thủy, huyện Trùng Khánh, tỉnh Cao Bằng, UBND huyện Trùng Khánh tổ chức khai mạc Lễ hội du lịch thác Bản Giốc...
Bài hát về biên giới, biển đảo
Tên bài hát: Đảo xa vang lời ca tiếng máy